Dissolüsyon testi, tablet ve kapsül gibi katı dozaj formlarındaki etken maddenin belirli bir sıvı ortamda, tanımlı koşullarda ne hızla ve ne ölçüde çözündüğünü ölçen laboratuvar yöntemidir. İlaç geliştirmede formülasyonları karşılaştırmak, üretimde seriler arası tutarlılığı izlemek ve kalite kontrolde ürünün şartnameye uygunluğunu göstermek için kullanılır. Bu rehber, testin temel mantığını, farmakopelerde tanımlı aparat türlerini ve test düzeneğinin aksesuar tarafında nelere dikkat edilmesi gerektiğini özetler.
Dissolüsyon testi ne için yapılır?
Katı bir dozaj formundaki etken maddenin kana geçebilmesi için önce çözünmesi gerekir. Dissolüsyon testi bu çözünme davranışını in vitro, yani canlı dışında ve kontrollü koşullarda izler. Test sonucu tek başına klinik bir sonuç değildir; ancak serinin her partide aynı şekilde davrandığını göstermek ve yöntemin ilgili monografta tanımlı sınırlarla karşılaştırılmasını sağlamak için temel bir kalite aracıdır. Immediate release ürünlerde dissolüsyon özellikleri ve biyoeşdeğerlik muafiyetleri için FDA'nın yayımladığı rehber, genel uygulamalar için sık başvurulan kaynaklardan biridir.
Farmakope bölümleri ve aparat türleri
Yöntemin ayrıntıları farmakopelerde tanımlıdır: Amerikan Farmakopesi'nde USP <711> Dissolution bölümü, Avrupa Farmakopesi'nde Ph. Eur. 2.9.3 (katı dozaj formları için dissolüsyon testi), Japon Farmakopesi'nde ise ilgili genel test. Ph. Eur. 2.9.3 sepetli aparat, palet aparatı, dönüşümlü silindir ve akışlı hücre gibi aparat türlerini tanımlar; USP tarafında numaralandırma 1'den 7'ye uzanır. Aşağıdaki tablo yaygın aparat türlerini ve genel kullanım alanlarını özetler; geçerli koşullar her zaman ilgili monografta ve farmakopenin güncel baskısında aranmalıdır.
| Aparat | Ad | Genel kullanım |
|---|---|---|
| Aparat 1 | Sepet (basket) | Kapsül, tablet, çiğneme tableti, uzatılmış salımlı formlar |
| Aparat 2 | Palet (paddle) | Aparat 1 ile aynı formlar; ayrıca süspansiyon ve toz dolu kapsüller |
| Aparat 3 | Dönüşümlü silindir (reciprocating cylinder) | Uzatılmış salımlı ürünler |
| Aparat 4 | Akışlı hücre (flow-through cell) | Az çözünen, modifiye veya uzatılmış salımlı ürünler; oral ve oral olmayan formlar |
| Aparat 5 ve 6 | Paddle over disk ve dönen silindir | Transdermal flasterler |
| Aparat 7 | Dönüşümlü tutucu (reciprocating holder) | Ozmotik sistemler, transdermal flasterler |
Kaynak: aparat ve kullanım eşleşmeleri üretici ve sektör yayınlarındaki özetlere dayanır (bkz. Kaynakça). Hangi aparatın kullanılacağına ürünün monografı ya da onaylı yöntem karar verir.
Aparat 1 ve Aparat 2 arasındaki fark
En sık kullanılan iki aparat, aynı cihaz gövdesinde yalnızca karıştırma elemanıyla ayrılır. Aparat 1'de dozaj formu dönen bir sepetin içinde durur; sepet, kapsül gibi yüzmeye eğilimli veya dağılırken parçalanan formları içinde tutar. Aparat 2'de ise dozaj formu vessel tabanına çöker ve dönen bir palet ortamı karıştırır. Yüzen kapsüllerde dibe çökmeyi sağlamak için sinker (batırıcı) kullanılır. Hangi aparatın kullanılacağı, yöntemde belirtilen aparat, dönüş hızı ve ortam hacmine göre belirlenir; laboratuvarın bunu serbestçe değiştirmesi beklenmez.
Test düzeneğinin parçaları
Standart bir düzenek; sıcaklığı kontrol edilen bir su banyosu veya ısıtma sistemi, genellikle 1000 mL kapasiteli cam vessel'lar, dönüş mekanizması, sepet veya palet, ortam ve numune alma sisteminden oluşur. Kaynaklarda ortam sıcaklığı için 37 °C ± 0,5 °C aralığı sık anılır; yöntemin gerektirdiği tam değerler ise monografta yer alır. Test sonuçlarının güvenilirliği yalnızca cihaza değil, vessel geometrisi, sepet ve palet ölçüleri, mil hizası ve merkezleme gibi mekanik ayrıntılara da bağlıdır.
- Vessel: iç çap, taban eğriliği ve eş merkezlilik toleransları sonucu etkiler. Cam kenarlı ve plastik kenarlı sürümler ile küçük hacim vessel'ları bulunur.
- Sepet ve palet: ölçüleri farmakopedeki şekillere uygun olmalıdır; cihaz markasına göre bağlantı yapısı değişir.
- Mil ve merkezleme: milin vessel ekseninde dönmesi, tutarlı hidrodinamik koşullar için gereklidir.
- Sinker: yüzen dozaj formlarını vessel içinde sabitler.
- Numune kanülleri ve kanül filtreleri: numunenin ortamdan filtrelenerek alınmasını sağlar.
Ortam ve numune alma
Dissolüsyon ortamı, yöntemde belirtilen pH ve bileşimde hazırlanır; gaz giderme gibi hazırlık adımları da yöntemde tanımlıdır. Hidroklorik asit, fosfat, asetat ve sitrat tamponları ile SLS içeren hazır ortam konsantreleri saf suyla seyreltilerek kullanılır ve ortam hazırlığını standartlaştırmaya yardımcı olur. Biyoilişkili ortamlar gerektiğinde FaSSIF ve FeSSIF tozları Biorelevant sayfasında yer alır.
Numune, yöntemde belirtilen zaman noktalarında kanülle alınır ve analizden önce filtrelenir. Kanül ve filtre malzemesi etken maddeyi tutmamalıdır; bu nedenle filtre türü (PVDF, PTFE, naylon, PES gibi) yöntem geliştirme sırasında seçilir ve validasyonda doğrulanır.
Aksesuar seçiminde cihaz uyumu
Aksesuarların çoğu cihaz markasına ve modeline özgü bağlantı yapısına sahiptir; bu yüzden sipariş verirken cihaz markası, modeli ve aparat türü (1 veya 2) belirtilmelidir. YGT Laboratuvar'ın tedarik ettiği Dissolution Accessories ürünleri Agilent, Caleva, Distek, Electrolab, Erweka, Teledyne Hanson, Pharmatest ve Sotax gibi markaların cihazlarına uyumlu olarak listelenir. Üretici, ürünlerinin USP, EP, BP ve JP gerekliliklerine uygun olduğunu ve uygunluk sertifikasıyla teslim edildiğini belirtir; bu bilgi üreticinin beyanıdır ve belge talebi üretici kaynağından sağlanır.
Sık kullanılan parçalar için ürün sayfaları: sepetler, paletler ve miller, vessel'lar ve vessel aksesuarları, sinker'lar ve numune kanülleri ve kanül filtreleri. Küçültülmüş hacimli uygulamalar için küçük hacim vessel'ları ve dönüşüm kitleri de bulunur.
Cihazın doğrulanması: kalifikasyon ve kalibrasyon
Dissolüsyon cihazının mekanik olarak doğru kurulmuş olması, test sonucunun güvenilirliği için ön koşuldur. Yükseklik, dikeylik, merkezleme, dönüş hızı ve sıcaklık gibi parametreler düzenli aralıklarla kontrol edilir. Bu kontroller için ASTM ve USP kalifikasyon araçları, yükseklik ayar araçları ve kalibre miller kullanılır; bunlar kalibrasyon ve kalifikasyon araçları sayfasında listelenir. Cihaz kalibrasyonu ve bakımı için teknik servis sayfasına bakabilirsiniz.
Cihaz tarafı
Test cihazı tarafında RIGGTEK Dissilio dissolüsyon test cihazlarını, DissoPrep ortam hazırlama istasyonlarını ve Sampilio otomatik numune alıcıyı sunar. Ortam hazırlığı ve numune alma adımları, manuel işlemlere kıyasla operatör etkisini azaltmak için otomatikleştirilebilir; ayrıntılar dissolution test cihazları ve ortam hazırlama ve otomatik numune alma sayfalarındadır.
Kısa kontrol listesi
- Yöntemde belirtilen aparatı (1, 2 veya diğeri), dönüş hızını ve ortam hacmini doğrulayın.
- Cihazın marka ve modeline uyumlu vessel, sepet veya palet seçin.
- Yüzen formlar için sinker gerekip gerekmediğini yöntemden kontrol edin.
- Numune kanülü ve filtre malzemesinin etken maddeyi tutmadığını yöntem validasyonunda doğrulayın.
- Ortam hazırlığında kullanılan konsantrenin ve suyun yöntemde istenen kalitede olduğunu, ortamın gazının yöntemde tarif edildiği şekilde giderildiğini kontrol edin.
- Kalifikasyon ve kalibrasyon kayıtlarının güncel olduğundan emin olun.
Kaynakça
- USP-NF, General Chapter <711> Dissolution (United States Pharmacopeia)
- European Pharmacopoeia, 2.9.3 Dissolution test for solid dosage forms (EDQM)
- FDA, Dissolution Testing of Immediate Release Solid Oral Dosage Forms (1997)
- Copley Scientific, Choosing the right dissolution apparatus for oral solid dosage forms
- Dissolution Accessories (ProSense B.V.), üretici sitesi
Teklif
Ürün seçimi ve teklif için bize ulaşın
Cihaz modeli veya ürün koduyla teklif talebinizi iletin.